DAGDAG NA TAKE HOME PAY, PARA KANINO AT PARA SAAN

Magkahalong galak at pangamba ang naramdaman ko nang mabalitaan ko noong nakaraang lingo na nilagdaan na ni Gng. Arroyo ang R.A. 9504 na magbibigay ng karagdagang take home pay mula sa exemption sa buwis ang mga minimum wage earners sa ating bansa. Nagagalak ako sapagkat napapanahon na may ginawang mabuti ang pamahalaan sa gitna ng tumataas na presyo ng mga bilihin, mapa-gasolina man ito o mapa-pagkain. Sa kabilang banda, nangangamba naman ako sapagkat baka ito ay isang pakulo na naman ng pamahalaan upang pakalmahin ang mga mamamayan sa kanilang karaingan sa korupsyon at pagiging lehitimong pangulo ni Gng. Arroyo. Maaari tayong magnilay nilay ng totoong dahilan kung bakit ito naisabatas kaugnay ng mariing pagtutol ng mga pribadong kumpanya at korporasyon na pinamamahalaan ng mga elitista sa ating lipunan. Kung matatandaan, malinaw na ipinahayag ng mga may-ari ng kumpanyang ito na tinututulan nila ang anumang panukalang batas tungkol sa pagtaas sa sweldo ng mga manggagawa. Matatandaan din na ipinatupad na ang 20 pesos na pagtaas ng sweldo ng mga mangagawa sa Kalakhang Maynila subalit ito ay pagkatapos lamang na upuan at kausapin ng Gng. Arroyo ang mga may-ari ng kumpanya tungkol sa pangangailangang pagtataas ng sweldo. Hindi ko tuloy lubos maiwasan na magtanong kung mayroong usapan ang mga elitista at ni Gng. Arroyo na ang resulta ay ang pagsasabatas ng R.A. 9504 o Tax Relief for Minimum Wage Earners Act. Bakit isinabatas ito samantalang tuwiran namang polisiya ng ating pamahalaan ang pag-abot sa balanseng budget ng ating bansa sang-ayon sa itinakda ng International Monerary Fund (IMF), na matagal na tayong inaalipin? Mas kaduda duda pa ang palabas na ito dahil ang pangunahin may-akda ng nasabing batas ay walang iba kundi si Sen. Mar Roxas, na hindi ko alam kung nagpapabango lamang ng pangalan o dili naman kaya ay ipinagtatanggol lamang nito ang interes ng kanyang angkan na nagmamay-ari ng ilang malalaking kumpanya sa ating bansa. Isinabatas kaya ito upang maibsan ang pagpupumilit ng taong bayan na taasan ang sweldo ng mga manggagawa? Ano kaya ang napagkasunduan ni Gng. Arroyo at ng mga nagmamay-ari ng mga naglalakihang kumpanya?

Hindi kaya napagkasunduan nila na wala nang pagtataas ng sweldo ng mga manggagawa sa mga susunod na taon, lumala man ang krisis o hindi? Hindi kaya napagkasunduan nila na ang halagang kita na mawawala sa pamahalaan bunsod ng batas ay ibabalik ng mga kumpanya sa pamamagitan ng pagpapataw ng buwis sa mga kliyente nito sa pamamagitan ng E-VAT? Kaya ang mangyayari ay magsasaya ang taong bayan dahil sa batas subalit hindi nila alam na ito ay babalik din naman sa mga bulsa ng mga kumpanya at sa pamahalaan. Kaya ang mangyayari hindi pa rin naman lilihis ang bansa sa usapan nito sa IMF na matamo ang balanseng budget sa mga susunod na taon. Kahanga-hanga ang mga palabas na ito ng pamahalaan. Sa halip na bigyan ng solusyon ang suliranin ay pina-ikot ikot pa ang mga ulo ng taong bayan. Sa halip na bigyan ng karampatang pagtaas ng sweldo ng mga manggagawa ay binabaan na lamang ang buwis na binabayaran ng mga ito. Tuwang tuwa ang mga may-ari ng mga kumpanya at korporasyon! Sa halip na gumastos ang pamahalaan sa mga serbisyo sa kalusugan, edukasyon at kalikasan gamit ang pera galing sa buwis, mas pinili ng pamahalaan ang isang populist na paraan. Isang paraan na panandalian lamang at mas makakatamasa ang mga middle class hindi ang mga tunay na naghihirap sa bayan (ayon kay Propesor Solita Monsod). Ang mga naghihirap sa bayan ay walang mga trabaho na makita o angkop sa kanilang kakayahan. Ang mga mahihirap sa bayan ay ang mga nagkakalkal ng basura, mga nagtitiyagang magmaneho ng bus, tricycle at jeep kahit na tumataas ang presyo ng langis, mga nagtitinda sa mga turo turo at mga by call na karpintero, tubero at iba pa. Ang tunay na makikinabang sa batas ay hindi sila na nagdarahop sa buhay at matagal nang hindi nabibigyang pansin ng ating pamahalaan.

Ang mga kundisyong ito ay nakakapangamba sa isang lipunang bugbog sarado na sa iba’t ibang suliranin na ang natatanging maydala ay ang ating pamahalaan. Isang pamahalaan na malaki ang pangangailangan sa taong bayan upang maitayo ang lehitimo nitong pamamahala. Subalit ang tanong, kailangan ba naman ng taong bayan ang pamahalaan?

Ayaw Kasi ni Papa ng Iyakin

Mag-iisang buwan na noong mamatay ang aking ama dala ng sakit sa baga. Chain-smoker kasi, nag-umpisa sa Hope, Marlboro hanggang mapunta sa Winston lights. Subalit hindi ako magsusulat tungkol sa kanya o kaya tungkol sa samahan namin bilang mag-ama. Ayaw niya ng sentimental, ni ayaw niya nga magpaburol kasi ayaw niya ng iyakan.

Kaya nga hindi ako magsusulat tungkol sa kanya kundi magsusulat ako tungkol sa karanasan ko sa ating mga pamahiin kapag mayroong namatay. Napapatawa na lamang ako sa ilang mga bagay na pinaniniwalaan pa rin sa aming bayan sa Naga City, na kung tutuusin ay isang siyudad na. Alam ko na ang ilang pamahiin kapag mayroong namamayapa sa atin. Noong maimbitahan kami ng isang kaibigan dahil namatay ang kanyang kamag-anak, kapansin pansin na naglalaan pa rin ng upuan at pagkain ang namatay. Tanda ito ng pagkilala na nananatili pa rin ang kaluluwa ng namatay sa mundo, hindi sila kaagad agad pumupunta sa kung saan man sila dapat pumunta. Ang nakakatuwa pa rito, ang aming kaibigan ay mula sa mayaman at maimpluwensiyang pamilya sa malayong probinsiya sa Hilagang Luzon. Patunay na ang pamahiin ay buhay pa rin, mayaman man o mahirap.

Noong namatay ang aking ama, pinagsabihan kami ng aming ina na iwasang tumulo ang aming luha sa kabaong. Magiging mabigat daw kasi ang pagkamatay sa aming ama pati na rin sa amin. Lubos na pinag-isipan ko tuloy ito sapagkat tumulo ang aking luha sa kabaong ni papa, hindi ko na lamang isinabi ito sa aking ina. Sa payo ng ilang matatanda, sinunod din namin ang pamahiin na kailangan maghugas ng paa bago pumasok sa bahay pagkatapos ng libing. Hindi ko lubos maunawaan ang dahilan nito. At ayoko na ring mag-isip ng kapanahunang iyon.

Isa pang pamahiin na aking ikinagugulat ay ang ipinayo sa aking ina na magkulong muna ng 3 araw sa kwarto at iwasang kausapin ang mga kapatid kong may-asawa. Sabi ng matatanda, baka raw maging balo rin ang mga kapatid ko. Kaya nga ako na lamang ang ipinasama sa aking ina sa kwarto dahil ako na lamang ang walang asawa sa aming magkakapatid. Sa loob-loob ko lang, nabalo na nga ang aking ina, kukulungin pa ng 3 araw sa kwarto. Parusa ba ito? Ewan ko.

Pamilyar din tayo sa pa-siyam. Subalit laking gulat ko pa rin nang sinabi ng nagdarasal na gumuhit ng bungo sa telang itim na inilagagay namin sa mesa na may larawan ni papa. Dito hindi ko na napigilan ang sarili ko, tinanong ko ang nagdarasal kung bakit kailangan pa nito. Sabi niya lamang, ‘iyan ang pamahiin natin eh.’ Pabirong sabi nga kapatid kong lalaki ‘nabanggit naman natin na Katoliko tayo, di ba?’

Buhay na buhay ang mga sinaunang paniniwala at pamahiin ng mga Pilipino bagamat marami na ring nagbago sa ating lipunan. Minsan nakakairita subalit para sa iba mahalaga ang ipagpatuloy ang mga paniniwalang naging gabay at gawi ng ating mga ninuno noon. Wala namang mawawala sa atin kung ating susundin. Subalit ang higit na mahalaga para sa akin ay ang mataimtim na paggunita sa mga namayapang kamag-anak at malapit sa puso natin. Sa bandang ito, titigil na ako. Ayaw kasi ni papa ng iyakan.

ANG KRISIS SA BIGAS AT ANG KRISIS SA PAGKAIN

Hindi ko lubos maunawaan nang mabasa ko sa mga pambansang pahayagan na umaangkat pala tayo ng ilang libong toneladang bigas galing sa mga karatig nating bansa katulad ng Vietnam. Higit pa ang aking pagkagitla nang mabasa ko na matagal na rin pala tayong umaangkat ng bigas. Subalit ngayon lamang natin napansin kasi nga sa nakaambang krisis ng bigas sa buong daigdig. Marami ang mga naging paliwanag ditto. Unang-una, lumaki na daw ang bilang ng mamamayan na nagkaroon ng kakayahang bumili ng bigas. Marahil dala ito ng natamasang pag-angat sa buhay. Pangalawa, sadyang bumaba ang produksyon ng bigas kaya nagkaroon ng pagbaba sa suplay. Marahil dala ito ng pagbabago sa klima na kung saan ang dating mga lupang umaani ng masagana ay nagiging tuyot na at hindi na kapaki-pakinabang. Sa Pilipinas, dumaragdag pa sa suliranin ng pagbabago sa klima ang walang pakundangang pagdeklara ng mga lupang pambukid bilang lugar pang-industriya.

Subalit ang nakakapagkataka bakit hindi umaamin ang ating pamahalaan na may krisis nga sa bigas. Kung malinaw pa sa tubig na may nakaambang na suliraning ganito kalaki, bakit hindi pa tayo umamin at masimulan na ang mga karampatang hakbangin upang matugunan ang problema? Naalala ko tuloy na ganitong ganito rin ang problema pagdating sa usaping pagkasira ng likas yamang dagat sa ating bansa. Dahil sa hindi na maganda ang kalagayan ng halos lahat na pangunahing lugar pangisdaan sa Pilipinas, kumukunti na ang nahuhuling isda ng mga magigiting nating namamalakaya. Katulad ng krisis sa bigas, marami na ring mga siyentipikong pag-aaral tungkol sa kalagayan ng ating pangisdaan na nagsasabing naabot na ng kasalukuyang panginigsda ang sukdulan. Kapag ipinagpatuloy pa ang kasalukuyang pangingisda, malamang wala nang isdang makakain ang mga susunod na henerasyon.

Sa kasamaang palad, hindi matanggap ng Bureau of Fisheries and Aquatic Resources (BFAR), ang ahensiya ng pamahalaan na namamahala sa pagtugon sa mga usaping may kinalamanan sa pangisdaan. Bagamat mismong mga eksperto na nila ang nagsasabi na may krisis sa pangisdaan, tila bagang walang narinig o nakita ang BFAR. Nangangamba kaya sila na kapag idineklara nilang may krisis sa pangisdaan ay mayroong masamang epekto ito sa ating pangangalakal ng mga pangunahing produkto ng dagat katulad ng hipon, seaweeds at iba pa? Subalit ano ba naman ang pag-amin na may suliranin. Malamang hindi nila alam ang kanilang gagawin sa harap ng nakaambang problema sa pangisdaan.

Ang krisis sa bigas at ang krisis sa pangisdaan ay nangangahulugang mayroon tayong problema sa pagkain sa hinaharap. At kung dumating man tayo sa puntong wala na talaga tayong makuhang pangtawid gutom dahil nga huli na ang lahat, hindi kaya mas malaking suliranin pa ito. Hindi ba habang may panahon pa ay matanggap natin ang ating mga pagkakamali at matugunan ang problema… na imbes na mag-angkat ng bigas ay disin sana ay mas ipina-unlad pa natin ang mga sakahan at bukirin… na imbes na panandaliang magkamal ng dolyar galing sa mga produktong ating ibenebenta sa ibang bansa ay protektahan at pagyamanin natin ang mga natitirang lugar pangisdaan sa bansa. Sana ay magising na tayo sa katotohanan, may krisis sa pagkain… may krisis sa bigas… may krisis sa pangisdaan.